Twee talen

De gymjuf steekt haar rechterarm in de lucht en roept vrolijk: ‘Doe mij maar na!’ Een hele groep kinderen steekt de linkerarm omhoog. Behalve eentje; het meisje met de CI’s. In gedachten verplaatst ze zich razendsnel in de juf en steekt dan ook haar rechterarm op. Tot ze ziet dat ze de enige is. Verbaasd laat ze haar arm weer zakken.

Mijn moedertaal is Nederlands. Ik kan er mee uit de voeten op allerlei terreinen. Ik kan schakelen, nuances aanbrengen, misverstanden signaleren en uit de weg ruimen. Voor een doof geboren kind in Nederland zou Nederlandse Gebarentaal (NGT) de moedertaal zijn. Maar hoe verwerf je die in een horende wereld? De kans is groot dat je ouders zelf horend zijn. Op het speciaal onderwijs en bij andere activiteiten kom je wel dove kinderen en volwassenen tegen, op de reguliere school zit naast de juf een mevrouw of meneer gebaren naar je te maken.
Ik neem mijn petje af voor dove/slechthorende/CI-kinderen in het reguliere onderwijs. De juf of meester leert je tellen en begint met de duim: voor jou is dat niet 1 maar 6! Zo doen ze het thuis, zo leerde je dat misschien eerder ergens, zo doet de tolk dat ook. Je kijkt eens om je heen en beweegt tellend je handen en je mond. Je moet er maar chocola van zien te maken.

De tolk is de enige in het gymlokaal of in de klas die signaleert (en met andere professionals kan bespreken) welke mega-prestatie dat kind levert: hij of zij is bezig zich twee talen tegelijk eigen te maken.

Tolken in het onderwijs: ondergeschoven kindje?

Een jaar of acht geleden was ‘een vaste onderwijsopdracht’ voor student-tolken Nederlandse Gebarentaal een must. Het bemiddelingsbureau bijvoorbeeld gaf bij het toekennen van die opdrachten altijd voorrang aan studenten. Het idee was dat je veel vlieguren maakte tegen een laag afbreukrisico (vergeleken met het tolken van bijvoorbeeld een politieverhoor of sollicitatiegesprek). Ook voor de onervaren tolk die ik was, voelde een minderjarig klantje veiliger dan een dove geëmancipeerde volwassen klant: minder kritiek, minder vragen, minder te verliezen. Onderwijsopdrachten stonden onder tolken niet erg hoog in aanzien. Zoals een mentor eens zei: ‘Ook andere dingen gaan doen he, niet in het onderwijs blijven hangen!’
Inmiddels kijk ik heel anders tegen het tolken in het onderwijs aan. Ik kan me nauwelijks een setting voorstellen die meer vraagt van je houding, je inlevingsvermogen, je ethische bewustzijn, je gebarenschat en gebarenvaardigheid. Juist ook bij kinderen met een CI waarbij de omgeving al snel geneigd is te denken dat het allemaal wel meevalt: hij/zij praat immers ook best duidelijk? In het (basis)onderwijs is het extra belangrijk om de informatie visueel duidelijk te maken, omdat een kind nog bezig is verbanden te leggen tussen het gesproken Nederlands en de talige informatie uit de gebaren. ‘Als tolk bepaal je de toegang van het dove/slechthorende kind tot onderwijs’, zegt onderwijsadviseur Mathilde de Geus. Maar ook tot de sociale context. De 5-jarige V. zegt: ‘Zonder tolk kan ik niks horen en dan weet ik niet hoe de liedjes gaan, dan word ik verdrietig. Ik kan ook de kindjes niet zo goed horen zonder de tolk en dat vind ik niet zo fijn.’ Alles bij elkaar een grote verantwoordelijkheid die ik heel serieus neem.

Lees ook de columns van Mathilde de Geus en Joni Oyserman op https://signimpact.wordpress.com of ga voor meer informatie naar http://www.signimpact.nl
Het artikel over V. staat op http://www.tolknet.nl/actueel/persoonlijke-verhalen/een-tolk-in-de-klas-is-heel-normaal

Plotsdoof, en dan?

Het gezamenlijk aanleren van gebaren met als doel ‘visueel communiceren’ na gehoorverlies, is niet altijd goed mogelijk. Lees bijvoorbeeld het boek van René Coenradie: ‘Wel doof, niet ziek!’, over de problemen die plotsdoofheid kan opleveren op werk- en privéterrein.

Mmm, taalgrapjes!

We zijn met het gezin op bezoek bij opa en oma en onze oudste mag blijven logeren. ‘Ik zal je missen’, zegt hij tegen zijn zusje. Ze knikt heftig, haar mond vol dropjes voor onderweg. ‘Ik ben ook misselijk!’ In ons gezin wordt deze laatste uitspraak nog altijd gebruikt als iemand voor langere tijd weggaat.

Communicatie, we kunnen niet zonder. Mijn speciale interesse gaat uit naar de communicatie binnen het gezin. Flauwe woordgrapjes, versprekingen, bijnamen, rare liedjes: allemaal gedeelde ervaringen die bijdragen aan onderlinge verbondenheid.  Wie om welke reden dan ook niet meer volledig kan delen in deze unieke gezinscode, moet dat wel als een groot verlies ervaren.
Mensen die plotseling slechthorend of doof worden, krijgen hier mee te maken. Als de naaste omgeving ‘visueel communiceert’, kan dat helpen om de communicatie weer soepel en spontaan te laten verlopen.
Dit geldt natuurlijk niet alleen voor de gezinssituatie maar in elke omgeving waar de communicatie spaak loopt als gevolg van gehoorverlies.

Nieuw: Terugkombijeenkomst NmG

Heb je in het verleden een NmG-cursus gevolgd en merk je dat het een en ander is weggezakt? Kom dan in een korte bijeenkomst op een speelse manier je gebarenkennis en gespreksvaardigheden opfrissen!
In overleg plannen we de locatie en de datum. Ook specifieke wensen m.b.t. gebarenthema’s (bijvoorbeeld: eten en drinken, dagen en maanden) of vaardigheden (bijvoorbeeld het handalfabet) kun je kenbaar maken, dan houd ik daar rekening mee.

Kosten: € 15 per persoon bij 8 deelnemers.
Duur: 2 uur inclusief een kwartier pauze.

Actueel cursusaanbod

Hieronder staat het actuele aanbod:

NmG voor Algemeen Belangstellenden, module 1 (AB1)
Inhoud: o.a handalfabet, begroetingen, weer en verkeer, eten en drinken, tellen en rekenen, gevoelens, dagen en maanden
Aantal lessen: 12 lessen van 2 uur
Minimum aantal deelnemers: 6
Kosten: op aanvraag

NmG voor Algemeen Belangstellenden, module 2 (AB2)
Inhoud: o.a. familie, klokkijken, kleding, Europa
Aantal lessen: 14 lessen van 2 uur
Minimum aantal deelnemers: 6
Kosten: op aanvraag
Voorwaarde: deelgenomen hebben aan NmG-AB1

NmG voor Algemeen Belangstellenden, module 3 (AB3)
Inhoud: o.a. plaatsen in Nederland, getallen en tijd, ziek en gezond, dieren, nieuws in de wereld
Aantal lessen: 14 lessen van 2 uur
Minimum aantal deelnemers: 6
Kosten: op aanvraag
Voorwaarde: deelgenomen hebben aan NmG-AB2

Terugkombijeenkomst NmG voor Algemeen Belangstellenden (NIEUW)
Inhoud: o.a. handalfabet, dagelijkse bezigheden, dagen en maanden, eten en drinken
Aantal bijeenkomsten: 1  (duur: 2 uur)
Minimum aantal deelnemers: 8
Kosten: € 15 per persoon
Voorwaarde: tenminste deelgenomen hebben aan NmG-AB1

NmG met Peuters
Inhoud: eten en drinken, spelen en slapen, dieren
Aantal lessen: 12 lessen van 2 uur
Minimum aantal deelnemers: 6
Kosten: op aanvraag